— Leervlak.nl

Archive
Tag "lerarenopleiding"

Wat moet een opleider kunnen om ICT-bekwame leraren op te leiden? De themawerkgroep ICT en de lerarenopleiding van Velon buigt zich over dit vraagstuk en heeft op basis van een kleine literatuurstudie een concept competentieprofiel ICT voor lerarenopleiders ontwikkeld. Het competentieprofiel is een aantal weken geleden gepresenteerd in een symposium op het Velon-congres. Gerard Dummer schreef hier al eerder over. Het competentieprofiel behoeft nog feedback. Daarom via deze weg een oproep voor lerarenopleiders!

Lees verder

Vandaag heb ik een presentatie verzorgd op een studieochtend van de tweedegraads lerarenopleiding waar ik werkzaam ben. Deze lerarenopleiding staat aan de vooravond van een herontwerp traject gericht op het opleiden van leraren die het leerproces van leerlingen optimaal kunnen faciliteren, en daarbij vanzelfsprekend de meerwaarde van ICT benutten, die excellent zijn in activerende didactiek, in staat zijn om verbinding te maken met andere vakken en die taalbewust zijn. Eén van de focuspunten is de didactische inzet van ICT. Hieronder mijn presentatie waarbij ik de stand van zaken schets met betrekking tot ICT op de lerarenopleiding. Ik maak hierbij gebruik van de opzet van het symposium ICT-bekwaamheden en de lerarenopleiding op het Velon congres in maart.

Lees verder

Deze week bezoek ik de SITE 2014 conferentie in Jacksonville, Florida. SITE staat voor Society of Information Technology and Teacher Education, een conferentie die ik al een poos op mijn lijstje had staan. Ik ben hier niet alleen om kennis te nemen van allerlei ontwikkelingen en onderzoek over de inzet van ICT in de lerarenopleiding maar zal zelf, samen met collega’s, ook een aantal bijdragen verzorgen. Via dit blog zal ik verslag doen van de conferentie.

Lees verder

Eerder schreef ik over mijn bezoek aan Microsoft Nederland in kader van een werkbezoek van de ADEF ICT werkgroep. Ik had al veel over deze locatie op Schiphol gehoord. Het betreft een gebouw dat helemaal is ingericht op basis van een visie op het nieuwe werken. Dit nieuwe werken werd vergeleken met reizen. Kijk, dat soort vergelijkingen vind ik leuk. Zet mij ook weer aan het denken. Eens kijken waar die associaties mij naar toe brengen vandaag. 

Lees verder

Ik ben betrokken bij de werkgroep ICT van het ADEF (Algemeen Directeuren overleg Educatieve Faculteiten). Deze werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de diverse tweedegraads lerarenopleidingen in Nederland en zijn allemaal betrokken bij de vraagstukken rondom het integreren van ICT in het curriculum van de lerarenopleidingen en het professionaliseren van docentenopleiders. Gezamenlijk schrijven wij op dit moment aan een nieuwe versie van de kennisbasis ICT (update verwacht begin 2013).

Op uitnodiging van Marsjanne Damen (Partners in Learning) en Michael Kleine (integratie ICT in het hoger onderwijs) trokken wij afgelopen donderdag naar de hoofdlocatie van Microsoft Nederland bij Schiphol. Het doel van de bijeenkomst was, naast een nadere kennismaking, ons te laten informeren en inspireren door de visie van Microsoft over de integratie van ICT in het onderwijs en hoe zij als technologiebedrijf studenten en docenten van de lerarenopleidingen hierbij kunnen ondersteunen. Mijn aantekeningen.

Lees verder

Deze periode verzorg ik voor tweedejaars studenten van de lerarenopleiding bijeenkomsten ‘Educatief ICT’. Studenten ontwerpen een leerpraktijk waarbij ze ICT op weloverwogen wijze inzetten. Studenten formuleren een eigen leervraag op basis van een beschrijving van een ‘instructieprobleem’ in de eigen stagepraktijk. Vervolgens is het de opdracht om een oplossing te ontwerpen waarbij ICT als hulpmiddel wordt ingezet. Daarbij daag ik de studenten uit om verder gaan dan het alleen verbeteren en versterken van bestaande (vaak docentgestuurde) didactische aanpak met behulp van ICT. Ik wil dat de studenten ervaren/leren hoe je met behulp van ICT betekenisvolle leerpraktijken kunt ontwerpen waarbij het actief leren van de leerlingen centraal staat. 

Lees verder

Het is al weer een paar weken terug, maar ik wil toch nog verslag doen van de Kennisnet bijeenkomst “ICT in de opleiding, nut of noodzaak?” op 17 november in het Spoorwegmuseum. Helaas heb ik de Hogwarts Express niet kunnen aanschouwen, maar wel gehaald waar ik voor kwam: de stand van zaken met betrekking tot de implementatie van de kennisbasis ICT in de lerarenopleiding. De middag leverde een aantal aanbevelingen op voor integratie van ICT in de opleiding.

Aanbevelingen voor de opleidingen
“Bereiden lerarenopleidingen hun studenten wel goed voor op een onderwijssituatie waarin ICT een belangrijk hulpmiddel kan zijn?” Deze vraag stond centraal in de presentatie van lector Guus Wijngaards. Het lectoraat eLearning heeft in samenwerking met Kennisnet dit jaar in opdracht van het OECD onderzoek (pdf) gedaan naar de stand van zaken op het gebied van ICT in de lerarenopleiding. Wijngaards sprak eerst over zijn beeld van een ideale leersituatie, waar er sprake is van een effectieve docent die:

  • gericht is op samenwerking;
  • zijn leven lang leert;
  • op een creatieve manier omgaat met het curriculum, zodat het onderwijs tot de verbeelding spreekt
  • een groot voorstellingsvermogen heeft en buiten bestaande kaders kan denken
  • risico’s durft te nemen, bijv. als het gaat om het hebben van vertrouwen in lerenden
  • een rolmodel is voor zijn leerlingen/studenten, bijv. als het gaat om een reflectieve houding en global awareness

Wijngaards spreekt ook over de zelfverzekerde student die:

  • allerlei technologische vaardigheden beheerst;
  • ICT gebruikt om op afstand te kunnen leren;
  • ICT als vanzelfsprekend gebruikt, op een creatieve manier en informeel leert;
  • in staat is om het gebruik van nieuwe ICT snel eigen te maken;
  • aanvoelt wanneer ICT nuttig kan zijn voor leren;
  • kan vertellen hoe ICT het leren kan ondersteunen;
  • de juiste ICT kiest voor iedere taak;

Ik zou daar aan toe willen voegen, of het tweede punt aanvullen, met het vermogen om zich met behulp van ICT  te verbinden met anderen en samen te werken.

Vanuit het praktijkonderzoek kwam Wijngaards vervolgens met een aantal aanbevelingen voor lerarenopleidingen als het gaat om ICT:

  • Vertaal visie naar een realitisch beleidsplan (hij gaf aan weinig scholen te kennen met een realistisch beleidinsplan om ICT te integreren)
  • Leg het ICT beheer in professionele handen (als in ICT is niet alleen iets van de voorlopers en de IT-ers, het hoort bij onderwijs en leren)
  • Zorg voor breed gedragen innovaties in maakbare stappen
  • Blijf voortdurend de prioriteiten herrijken
  • Zorg er voor dat de grote middengroep van docenten geen keuze heeft (“zo gaan we ICT inzetten”, deze groep is met de juiste ondersteuning en prikkels bereid om dat te doen)
  • Bij sollicitatieprocedures en functioneringsgesprekken: ICT-vaardigheden zijn belangrijk!
  • Integreer de kennisbasis ICT competenties
  • Zorg voor een didactische helpdesk als het gaat om ICT
  • Stuur zelfsturing aan
  • Zoek naar bewijskracht: laat onderzoek en onderwijs samengaan

Didactiek in Balans
Alfons ten Brummelhuis presenteerde vervolgens een aantal resultaten uit het het onderzoek Didactiek in Balans Lerarenopleiding 2010. Het blijkt dat lerarenopleidingen ICT middelmatig inzetten. In het onderzoek is het didactisch handelen van de lerarenopleiders gericht op kennisoverdracht en kennisconstructie. Bij beide is gekeken naar met en zonder ICT. Het blijkt dat:

  • kennisoverdracht zonder gebruik van ICT komt het vaakst voor
  • kennisconstructie zonder ICT komt meer voor, maar wel minder dan kennisoverdracht zonder ICT
  • kennisoverdracht en -constructie met ICT komt minder vaak voor dan zonder ICT, de inzet wordt getypeerd als ‘af en toe’ en ‘tamelijk vaak’.

Ten Brummelhuis geeft aan dat de ambities van de opleiders iets verder gaan, als in: de intentie om vaker aandacht te besteden aan kennisoverdracht en – constructie met ICT. Ten Brummelhuis: “Dat ambitieniveau mag hoger!”

Ten Brummelhuis hield  in zijn presentatie een pleidooi om in het onderwijs meer op zoek te gaan naar de bewijskracht van de meerwaarde van ICT in het onderwijs. Hij gebruikte hiervoor een plaatje van een een kennispiramide (zie ietwat vage afbeelding hieronder), met bovenin de vormen van bewijs over wat werkt. Kijk je naar de resultaten van het onderzoek dan zitten we nog te veel onderin de piramide, afhankelijk van enthousiaste voorlopers. Ten Brummelhuis: “We moeten naar de top, zodat we op basis van onderzoek kunnen stellen: er is eigenlijk geen reden om bepaalde ICT niet in te zetten!”.

Kennisbasis ICT
De rest van de middag stond in het teken van het uitwisselen van kennis er ervaringen door aan te schuiven aan verschillende thema-tafels. De eerste ronde koos ik voor de tafel “Kennisbasis ICT“. De vertegenwoordigers van de verschillende lerarenopleidingen gaven aan hoe het stond met de invoering van deze kennisbasis. Wat punten die ter tafel kwamen:

  • de meeste opleidingen zijn dit schooljaar gestart, of bereiden voor voor schooljaar 2011-2012 (rond 2014-2015 komen de eerste startbekwame docenten die de kennisbasis ICT beheersen);
  • de PABO’s kijken naar de ADEF-kennisbasis ICT en kijken naar een ‘vertaling‘;
  • de kennisbasis ICT als instrument om docenten uit hun isolement te halen en te verbinden met het werkveld en student;
  • één opleiding koppelende de  implementatie aan een project waar het herontwerp van onderwijs centraal staat;
  • zorg dragen voor basiscursussen instrumentele vaardigheden, rest van kennisbasis koppelen aan stagepraktijk (wat mij betreft in de vorm van bijeenkomsten gecombineerd met flexibel online aanbod);
  • didactiek is uitgangspunt: TPACK;
  • één opleiding stelt ICT praktijkonderzoek verplicht;
  • studenten presenteren bewijsmateriaal kennisbasis in hun portfolio (daar is een ICT-paragraaf in opgenomen);
  • implementatiestrategie: neem docenten en studenten beide mee in dit traject (daar ontkomen we niet aan);
  • gebruik maken van ICT vakcoaches, die collega’s gericht ondersteunen;
  • vanuit het werkveld denken: kennisbasis opnemen in kenmerkende beroepssituaties;

De lerarenopleiding waar ik werk start in begin 2011 met de implementatie. Een aantal van bovenstaande punten komen ook terug in onze plannen. Herkenbaar zijn de punten als het betrekken van het werkveld, de kennisbasis als professionaliseringsinstrument van de opleiders (en wat mij betreft dus ook het werkveld), didactiek als uitgangspunt (TPACK) en de koppeling van de kennisbasis aan de praktijk, door bijv. het formuleren van kenmerkende beroepssituaties.

Een vruchtbare middag, goed om de positie van ICT in de opleiding weer scherp te krijgen, en de aanbevelingen en ervaringen mee te nemen in de plannen! Nu vooral doen!

Jammer, dat ik de Hogwarts Express heb gemist, had graag gezien hoe de kennisbasis ICT op Hogwarts/Zweinstein is geïmplementeerd.

Lees verder

Via het blog Dangerously Irrelevant stuitte ik op onderstaand filmpje. De University of Central Florida gebruikt computersimulaties met virtuele leerlingen in het trainen van leraren op het gebied van effectieve instructie en klassenmanagement.

Er valt wat voor te zeggen, hoewel er natuurlijk niets boven het echte werk gaat: vallen en opstaan tijdens een praktijkstage. Maar de kwaliteit van leren op de praktijkschool hangt enorm af van de kwaliteit van begeleiding op de stageschool, de mate waarin de student in staat is om kritisch te reflecteren op eigen handelen en de coachende rol van een instituutsbegeleider. Soms wordt er te weinig geleerd voor, tijdens en vooral na een les op de stageschool. Ook over de mate van transfer van de geleerde theorie in de praktijk valt soms te discussiëren.

Ik zie deze techniek met name als ‘scaffolding-technology’, ter ondersteuning van het leerproces. In dit geval een kenmerkende beroepssituatie in een praktijksetting waar de studenten naar toe werken. Ze spelen de simulaties in een ‘veilige’ omgeving en bespreken de resultaten met mede-studenten en een docent. De intervisie maakt dat de student zich bewuster wordt van zijn eigen vaardigheden, gaat zich daardoor gerichter voorbereiden op de les, en kan daar achteraf ook beter op reflecteren. Het oefenen kan het zelfvertrouwen vergroten en de kans op een positieve leerervaring groter maken. De docent die de studenten begeleidt in het spelen van de simulaties kan de resultaten koppelen aan de geleerde theorie en deze gelijk inzichtelijk maken voor de studenten. Zo ontstaat er een soort van instituutspracticum dat de stagepraktijk goed kan ondersteunen.

Andere mogelijkheden? Een simulatie spelen als onderdeel van de fasetoets? Of zoals in het filmpje ook wordt genoemd, een simulatie spelen tijdens je sollicitatiegesprek? Dan zou ik de sollicitant wel een andere simulatie laten spelen. Een simulatie met een klas van +25 stuiterballen met een samenwerkend leren werkvorm, maar dat zag ik niet terug op het filmpje.

Meer info op Serious Games Market.

bron afbeelding

Lees verder

Op De Onderwijsdagen bezocht ik vandaag onder andere de sessie van Gerard Dümmer, docentenopleider van Hogeschool Domstad. “Leraren van de toekomst voorbereiden op de toekomst”, dat soort titels trekken mij wel. Het is een thema dat langzaam maar zeker ook bij ons onderwerp van gesprek  wordt.

Gerard laat in zijn sessie zien hoe hij dit thema verkent. Wat is er geschreven over de leerling van de 21e eeuw? Wat is er geschreven over 21st century skills? Wat kun je in dit opzicht met competentieoverzichten op het gebied van ICT zoals de PABO-tool of de Kennisbasis ICT (pdf)? Welke pedagogiek/didactiek hoort hierbij. Gerard noemt terecht het TPACK-model. En welk opleidingsmodel moet je als lerarenopleiding uiteindelijk ontwikkelen?

Update 16-11-2009: lees voor meer informatie over de vragen van Gerard op zijn blogpost over deze sessie.

Ik denk dat je moet oppassen met genoemde lijstjes van ICT-competenties, ze kunnen beperkend zijn in de discussie over hoe je leraren van de toekomst voorbereidt op de toekomst. Hoewel het mij vanzelfsprekend lijkt dat docenten deze vaardigheden moeten beheersen om ze betekenisvol te kunnen toepassen, zijn het vooral zaken als creativiteit en innovatie die daar aan ten grondslag liggen. Het moet om een opleidingsmodel gaan waar de ICT-vaardigheden en de vaardigheden die je nodig hebt om in de 21e eeuwse informatiemaatschappij te kunnen functioneren, goed geïntegreerd is.  In dit opzicht vind ik dit model for 21st century learning interessant om in die discussie te gebruiken.

We worden aan het werk gezet! Wat moet een docent van de toekomst weten? Wat moet die docent kunnen? En wat moet hij/zij willen? En welke leeromgeving past daar het beste bij? De opdracht is om in een kort Flip-filmpje antwoord te geven op deze vragen. Fons van den Berg, Erwin Bomas en ondergetekende gaan aan de slag en maken het volgende filmpje.

Fokke en Sukke, zei Pierre Gorissen Richard Visscher. Ach.

Er staan ook een paar interessante Animoto/YouTube filmpjes op deze site, 21st Century School Teacher, met dank aan Fons en Gerard.

Still 2

Lees verder

Nu leren voor morgenEindelijk weer wat tijd om wat vakliteratuur weg te werken. Bovenop de stapel lag Nu leren voor morgen, 25 gesprekken over eigentijds onderwijs. Samengesteld door Erno Mijland, die 25 interviews heeft afgenomen met specialisten in- en om het onderwijs, in gesprek over de huidige ontwikkelingen en over visie op leren en onderwijs.

Ik heb het boekje, met voor mij herkenbare verhalen, met veel plezier gelezen, met vooral de studenten op de lerarenopleiding waar ik werk in het achterhoofd. Dit boekje zou perfect passen in de onderwijseenheid “Onderwijsvernieuwing” die door onze onderwijskundigen wordt verzorgd en waar ik dit schooljaar een gastcollege voor verzorgde. Studenten werkten aan een herontwerp van onderwijs voor de ‘Obamaschool’. In de verhalen in dit boek genoeg stof om over na te denken voor dat herontwerp.

Toen ik het gastcollege verzorgde merkte ik onder ander op dat studenten ‘schrikken’ van de impact van al die ‘onderwijsvernieuwingen’ op hun visie op onderwijs en leren. Sommigen zien in dat hun visie op onderwijs die ze aan het ontwikkelen zijn misschien wel niet de juiste is. Anderen laten zich er enorm door inspireren en hun ontwikkeling neemt opeens een vlucht. Anderen zijn kritisch, kijken de kat uit de boom of gaan er fel op in. Het onderwijsdebat op kleine schaal!

Het doel van de onderwijseenheid “Onderwijsvernieuwing” is dat de studenten een beter beeld krijgen van wat zich allemaal afspeelt in het onderwijsdebat. Ik vind dat dit boekje een prima beeld geeft van dit debat, en zou wat mij betreft op de boekenlijst mogen komen te staan. De interviews over de toekomst van het onderwijs en de rol die overheid, scholen, leraren en leerlingen daarin hebben, over gemotiveerd leren, over onze pubers en technologie zijn een goede inleiding voor leraren-in-opleiding, die over een paar jaar het ‘onderwijs van de 21e eeuw’ gaan vertegenwoordigen.

“Scholen leiden op voor de jaren vijftig” (Adjiedj Bakas), “Geen motivatie, geen leren” (Luc Stevens), “Computer is een triviaal middel” (Ad Verbrugge), “De home zappiens kan multitasken” (Wim Veen), “Games maken de leraar niet overbodig” (Margreet van den Berg). De uitspraken van de geïnterviewden, de kritische vragen van Mijland, zijn goede inleidingen in het onderwijsdebat tussen studenten en bieden basis voor verdere verdieping.

Het onderwijsdebat op een lerarenopleiding is dus van belang. Het zal de student ook helpen in zijn eigen positiebepaling en ontwikkeling. Wie ben ik als leraar en hoe sta ik zelf in het onderwijs? En dat is wat Mijland ook doet aan het einde van het boek, hij omschrijft de attitudes waar hij als kenniswerker voor staat:

1. Ik blijf m’n leven lang leren
2. Ik leer en doceer in dialoog
3. Ik ontwikkel een uniek T-profiel
4. Ik deel mijn kennis
5. Ik werk als een onderzoeker
6. Ik durf te kiezen
7. Ik focus op mijn passie.

Uit de verhalen in dit boekje spreekt passie en visie, en dat mag best overslaan op de studenten.

Lees verder